Rijverbod 2026: Duur, Proeven & Werkrijbewijs

Een rijverbod (officieel: "verval van het recht tot sturen") betekent dat u gedurende een bepaalde periode niet mag rijden met een motorvoertuig. In België bestaan er twee vormen: de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs, bevolen door het openbaar ministerie en uitgevoerd door de politie, en het rechterlijk rijverbod opgelegd door de Politierechtbank.

Het rijverbod wordt opgelegd bij zware verkeersovertredingen zoals rijden onder invloed van alcohol of drugs, zware snelheidsovertredingen, vluchtmisdrijf en bij herhaling.

De onmiddellijke intrekking van uw rijbewijs (voor 15 dagen) wordt in beginsel bevolen door de procureur des Konings (art. 55, § 1, laatste lid Wegverkeerswet), of door de procureur-generaal bij het hof van beroep wanneer de feiten tot de bevoegdheid van dat hof behoren. De politie voert die beslissing uit en deelt u mee welk openbaar ministerie de intrekking heeft bevolen (art. 55, § 3, tweede lid). In afwijking daarvan kan de officier van gerechtelijke politie, hulpofficier van de procureur des Konings, de intrekking zelf bevelen (art. 55, § 2) bij alcohol (art. 60, § 3), bij drugs (art. 61ter, § 1) en bij snelheidsovertredingen boven de drempels van art. 55, § 1, 5°. Hij moet u meedelen dat u overeenkomstig art. 56 de teruggave van uw rijbewijs kunt vragen.

De procureur des Konings kan een beschikking tot verlenging van de intrekking met ten hoogste drie maanden vorderen voor de politierechtbank (art. 55bis, § 1). De verlenging wordt dus niet door het parket zelf beslist maar door de politierechtbank, die daarover in openbare terechtzitting uitspraak doet binnen vijftien dagen na de beslissing tot intrekking (art. 55bis, § 2). Tussen dagvaarding en verschijning ligt minstens zeven dagen. Tegen die beschikking is enkel verzet mogelijk, en dat verzet schorst de intrekking niet.

De wettelijke gronden voor de onmiddellijke intrekking (art. 55, § 1):

• • Alcohol en drugs: in de gevallen van art. 60, §§ 3 en 4 en art. 61ter, § 1 (art. 55, § 1, 1°) — bij alcohol vanaf een ademanalyse van ten minste 0,22 mg/l uitgeademde alveolaire lucht (0,5 g/l bloed), bij drugs na een positieve speekselanalyse. Art. 60, § 3 wordt geactiveerd zodra de ademanalyse ten minste 0,22 mg/l meet, wanneer de ademanalyse niet kan worden uitgevoerd en de ademtest ten minste 0,35 mg/l aangeeft, of bij weigering van de ademtest of de ademanalyse.
• • Vluchtmisdrijf: wanneer de bestuurder de vlucht neemt om zich aan de dienstige vaststellingen te onttrekken (art. 55, § 1, 2°)
• • Ongeval met zwaar letsel of overlijden: bij een doding of een integriteitsaantasting van de tweede of derde graad die klaarblijkelijk te wijten is aan een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid in het kader van het deelnemen aan het verkeer (art. 55, § 1, 3°)
• • Rijden ondanks verval: wanneer de bestuurder of zijn begeleider vervallen is verklaard van het recht tot sturen voor de categorie van het gebruikte voertuig (art. 55, § 1, 4°)
• • Snelheid en zware graden: bij een door de Koning aangewezen overtreding van de tweede, derde of vierde graad van art. 29, of wanneer de toegelaten maximumsnelheid met meer dan 20 km/u wordt overschreden binnen een bebouwde kom, zone 30, schoolomgeving, woonerf of erf, of met meer dan 30 km/u daarbuiten (art. 55, § 1, 5°). De vroeger vaak genoemde drempel van 40 km/u is hier niet de wettelijke drempel.
• • Niet-medewerking aan de vaststelling: bij een overtreding van art. 62bis (art. 55, § 1, 6°)
• • Alcoholslot: wanneer de geldigheid van het rijbewijs beperkt is tot voertuigen met een alcoholslot en de bestuurder toch een voertuig zonder alcoholslot bestuurt of niet voldoet aan het omkaderingsprogramma (art. 55, § 1, 7°)
• • Opzettelijke aanrijding en verwante misdrijven: bij een overtreding van de artikelen 317 tot 321 van het Strafwetboek (art. 55, § 1, 8°)

Het twaalfuursverbod van art. 60 is iets anders dan de onmiddellijke intrekking van art. 55. Sinds 1 juli 2026 kent art. 60, § 3 één uniforme duur: het besturen is verboden gedurende twaalf uren, te rekenen vanaf de vaststelling. De vroegere trapjes van drie en zes uur (art. 60, §§ 1/1, 2 en 4bis) zijn opgeheven. Vertoont de bestuurder duidelijke tekenen van alcoholopname of bevindt hij zich blijkbaar in de toestand van art. 35 zonder dat een test kan worden afgenomen, dan geldt hetzelfde verbod van twaalf uren (art. 60, § 4). Vóór hij opnieuw mag rijden, wordt een nieuwe ademtest of ademanalyse afgenomen; meet die opnieuw ten minste 0,22 mg/l, of weigert hij, dan wordt het verbod met twaalf uren verlengd (art. 60, § 5). Dat verbod is een onmiddellijke maatregel ter plaatse; de intrekking van het rijbewijs van art. 55 is een aparte beslissing van het openbaar ministerie of van de officier van gerechtelijke politie.

Het rijbewijs moet worden teruggegeven na vijftien dagen, tenzij de politierechtbank de termijn heeft verlengd (art. 56, tweede lid, 1° en 2°), en ook wanneer de rechter uiteindelijk geen verval van het recht tot sturen uitspreekt (art. 56, tweede lid, 3°). Het 15 dagen rijverbod bij alcohol is de meest voorkomende onmiddellijke intrekking. Na afloop krijgt u uw rijbewijs terug, maar u zult later nog een dagvaarding ontvangen voor de Politierechtbank.

Duur van het rechterlijk rijverbod

• • Minimum- en maximumduur: het verval bedraagt in beginsel ten minste acht dagen en ten hoogste vijf jaar (art. 38, § 1, laatste lid). Het kan voor meer dan vijf jaar of levenslang worden uitgesproken wanneer de schuldige veroordeeld wordt voor art. 107 of 107/1 van het Strafwetboek, wanneer hij binnen drie jaar vóór de feiten al veroordeeld werd voor een van de overtredingen van art. 38, § 1, 1° of 5°, en in het geval van art. 38, § 1, 4° (drie veroordelingen binnen drie jaar).
• • Rijongeschiktheid (art. 42): dit verval heeft een eigen aard — de duur is niet in jaren bepaald maar hangt af van het bewijs dat u niet langer lichamelijk of geestelijk ongeschikt bent om te rijden.
• • Bij alcohol (eerste keer): facultatief verval van acht dagen tot vijf jaar; in de praktijk vaak enkele weken tot enkele maanden
• • Bij herhaling: minstens 3 maanden voor de overtredingen van de lijst van art. 38, § 6, minstens 6 maanden na een veroordeling waarin die regel al werd toegepast en daarna minstens 9 maanden
• • 1,8 promille of meer — verplicht alcoholslot: bij een veroordeling wegens art. 34, § 2 met een ademanalyse van ten minste 0,78 mg/l uitgeademde alveolaire lucht of een bloedanalyse van ten minste 1,8 g/l bloed beperkt de rechter de geldigheid van uw rijbewijs tot voertuigen met een alcoholslot, voor ten minste één jaar en ten hoogste drie jaar of levenslang; wil hij die sanctie niet opleggen, dan moet hij dat uitdrukkelijk motiveren (art. 37/1, § 1, tweede lid).
• • Minimumduur bij samenloop (art. 38, § 2): wanneer de rechter tegelijk veroordeelt wegens art. 107 of 107/1 Sw. én wegens art. 29, § 1 of § 3, art. 34, § 2, art. 35 of art. 37bis, § 1, bedraagt het verval ten minste drie maanden en is het herstel afhankelijk van het slagen voor de vier examens en onderzoeken. Bij art. 107 of 107/1 Sw. samen met art. 36 (herhaling alcohol/drugs) is dat ten minste één jaar; bij art. 218 Sw. samen met art. 36 ten minste zes maanden.
• • Beginnende bestuurders (art. 38, § 5): wie sinds minder dan twee jaar houder is van het rijbewijs B en veroordeeld wordt wegens een met een motorvoertuig begane overtreding die tot verval kan leiden, krijgt verplicht een verval opgelegd én moet minstens slagen voor het theoretisch of het praktisch examen. Dit geldt niet voor overtredingen van de tweede graad, en evenmin voor art. 38, § 1, 2° in geval van een integriteitsaantasting bedoeld in art. 79, 15° Sw.

Werkrijbewijs aanvragen

Het Belgische recht kent geen werkrijbewijs als aparte vergunning. Wat de wet wél toelaat: de rechter kan op grond van art. 38, § 2bis bevelen dat het effectief verval enkel wordt uitgevoerd van vrijdag 20 uur tot zondag 20 uur en van 20 uur op de vooravond van een feestdag tot 20 uur op die feestdag — het zogenaamde weekendverval, in de praktijk vaak "werkrijbewijs" genoemd. Dit is niet mogelijk wanneer art. 37/1 (het alcoholslot) wordt toegepast, en evenmin wanneer de rechter het herstel afhankelijk maakt van een of meer van de examens, onderzoeken of de opleiding van art. 38, § 3. Uw advocaat motiveert de aanvraag met bewijsstukken (arbeidscontract, bewijs geen alternatief vervoer).

Art. 38, § 3 kent vijf herstelvoorwaarden. De rechter kan het herstel in het recht tot sturen van één of meer daarvan afhankelijk maken; bij herhaling binnen drie jaar van een overtreding uit de lijst van art. 38, § 6 zijn de vier examens en onderzoeken verplicht:

• • Theoretisch examen — opnieuw het theorie-examen afleggen
• • Praktisch examen — opnieuw het rijexamen afleggen
• • Geneeskundig onderzoek — beoordeling van uw lichamelijke geschiktheid
• • Psychologisch onderzoek — evaluatie, vooral bij alcohol/drugs
• • Specifieke opleiding bepaald door de Koning — de vijfde herstelvoorwaarde van art. 38, § 3

De kosten zijn volledig voor uw rekening en kunnen oplopen tot enkele honderden euro's. Een advocaat kan proberen het rijverbod te beperken en het aantal examens te verminderen.

Rijbewijs terugkrijgen

Bij een kort rijverbod zonder herstelexamens krijgt u uw rijbewijs na afloop automatisch terug bij de politie. Bij een rijverbod met herstelexamens moet u eerst voor alle opgelegde proeven slagen.

Rijden tijdens een rijverbod

Rijden tijdens een rijverbod (art. 48, § 1) is een zwaar misdrijf. U riskeert een gevangenisstraf van zes maanden tot 3 jaar (straf van niveau 2), een geldboete van €5.000 tot €20.000 en een bijkomend verval van ten minste drie maanden en ten hoogste vijf jaar, of voorgoed. Bij herhaling binnen drie jaar na een in kracht van gewijsde gegaan vonnis met toepassing van art. 48 kan een straf van niveau 3 worden opgelegd, met een geldboete van €10.000 tot €40.000 (art. 48, § 2). Voor feiten vanaf 1 november 2026 moet de rechter bovendien de verbeurdverklaring van uw voertuig bevelen wanneer het uw eigendom is; legt hij die niet op, dan moet hij dat uitdrukkelijk motiveren (art. 50, § 2 Wegverkeerswet, zoals gewijzigd door de wet van 3 maart 2026). Voor eerdere feiten is de verbeurdverklaring een mogelijkheid wanneer het verval ten minste drie maanden bedraagt of levenslang is. Doe dit nooit.

Hoe kan een advocaat helpen?

Een gespecialiseerde verkeersadvocaat kan pleiten voor een zo kort mogelijk rijverbod, het aantal herstelexamens beperken en een werkrijbewijs aanvragen. Via uw rechtsbijstandsverzekering is deze bijstand gratis.

Het rijverbod wordt geregeld door de Wegverkeerswet (Wet van 16 maart 1968). Art. 38 regelt het rechterlijk verval van het recht tot sturen. Art. 55 regelt de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs, die in beginsel wordt bevolen door de procureur des Konings en door de politie wordt uitgevoerd.

Art. 38, § 6 Wegverkeerswet regelt het verplichte verval bij herhaling: bij een eerste herhaling binnen drie jaar moet de rechter een verval van ten minste drie maanden uitspreken, bij een volgende zes maanden en daarna negen maanden, telkens gekoppeld aan de vier examens en onderzoeken — het theoretisch examen, het praktisch examen, het geneeskundig onderzoek en het psychologisch onderzoek. De lijst omvat onder meer art. 29, § 1, eerste lid, art. 29, § 3, derde lid, art. 30, §§ 1 tot 3, art. 33, §§ 1 en 2, art. 34, § 2, art. 35, art. 37bis, § 1, art. 48 en art. 22 van de WAM-wet. Overtredingen van de tweede en derde graad vallen er niet onder. Meer over herhaling. Het Openbaar Ministerie vordert bij herhaling steeds strenge straffen. Bevindt de rechter u lichamelijk of geestelijk ongeschikt om te rijden, dan moet hij een verval wegens ongeschiktheid uitspreken (Art. 42).

Samengevat: art. 55 regelt de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs, art. 55bis de verlenging ervan door de politierechtbank en art. 56 de teruggave van het rijbewijs. Art. 38, §§ 1, 2, 2bis, 3, 5 en 6 regelt het rechterlijk verval, de minimumduur bij samenloop, het weekendverval, de herstelvoorwaarden, de verplichte verval bij beginnende bestuurders en het verplichte verval bij herhaling.

Bekijk ook GSM-gebruik, verkeersboete betalen, overige inbreuken en mijn boete.