Art. 42 rijongeschiktheid: betekenis, gevolgen en uw rijbewijs terugkrijgen

Met Artikel 42 stelt de politierechter vast dat u lichamelijk of geestelijk ongeschikt bent tot het besturen van een motorvoertuig — de wet kent geen bijkomende grond “rijvaardigheid”. Dit is geen straf, maar een beveiligingsmaatregel tegen bestuurders die een structureel risico vormen.

Daarom geldt de rijongeschiktheid voor onbepaalde duur: ze loopt tot u opnieuw geschikt wordt bevonden en kan oplopen tot een definitief of levenslang verval. "Minstens 6 maanden" is geen strafminimum, maar de vroegste datum waarop u een herziening kunt vragen (Art. 44).

Het verschil tussen een gewoon rijverbod volgens Art. 38 en de rijongeschiktheid van Art. 42 is essentieel — beide beletten u te rijden, maar de grondslag verschilt:

• • Art. 38 — verval van het recht tot sturen (een straf). Een tijdelijk rijverbod met een vaste duur. Na afloop — en eventuele examens — mag u in principe opnieuw rijden.
• • Art. 42 — rijongeschiktheid (een beveiligingsmaatregel). Opgelegd omdat uw toestand of structureel gedrag u ongeschikt maakt. Ze geldt voor onbepaalde duur en wordt pas opgeheven als u opnieuw geschikt blijkt.

Art. 42 is daarom meestal zwaarder: u moet eerst uw geschiktheid bewijzen voor u uw rijbewijs terugkrijgt.

De toepassing van Art. 42 is geen automatisme. De politierechter spreekt de rijongeschiktheid pas uit wanneer hij u lichamelijk of geestelijk ongeschikt bevindt — bijvoorbeeld bij een dieperliggend alcohol- of drugsprobleem, bij herhaling van verkeersinbreuken of bij roekeloos rijgedrag. Die inschatting maakt hij zelf, vaak na een medisch en/of psychologisch deskundigenonderzoek.

Discretionair is enkel de vaststelling van de ongeschiktheid: de rechter is niet bij elke veroordeling verplicht die vast te stellen, en ook een veroordeling voor drugs in het verkeer (Art. 37bis) leidt niet automatisch tot Art. 42. Art. 42 zelf opent echter met “moet uitgesproken worden”.

De nuance is dus omgekeerd aan wat vaak wordt gedacht: stelt de rechter de ongeschiktheid eenmaal vast, dan moet hij het verval uitspreken; enkel de beoordeling die daaraan voorafgaat is vrij.

Sinds 1 september 2026 geldt Art. 42 bovendien ook bij een veroordeling wegens art. 107, 107/1 of 218 van het Strafwetboek (doding in het verkeer, verzwaarde doding in het verkeer en het veroorzaken van een integriteitsaantasting in het verkeer, wet van 25 mei 2026). Dat verbreedt het toepassingsgebied aanzienlijk.

Opgelet: art. 42, tweede lid bepaalt dat de uitspraak van dit verval mogelijk is in elke graad van veroordeling, ongeacht wie het rechtsmiddel heeft ingesteld. Wie zelf hoger beroep instelt, kan dus alsnog Art. 42 opgelegd krijgen — laat die afweging altijd vooraf met uw advocaat maken.

Verklaart de rechter u rijongeschikt, dan mag u niet meer rijden en krijgt u uw rijbewijs niet automatisch terug.

De kern van het herstel bij Art. 42 is een medisch en psychologisch (rijgeschiktheids)onderzoek. Daarbij wordt nagegaan of de oorzaak van uw ongeschiktheid niet langer aanwezig is.

Art. 38, § 3 heet sinds 1 januari 2026 “herstelvoorwaarden” en telt er vijf: 1° een theoretisch examen, 2° een praktisch examen, 3° een geneeskundig onderzoek, 4° een psychologisch onderzoek en 5° een specifieke opleiding bepaald door de Koning. Art. 38, § 6 gebruikt nog de oudere formulering “de vier examens en onderzoeken”, maar de opleiding van § 3, 5° kan het theoretisch en het praktisch examen aanvullen of vervangen — dat is precies wat u aangeboden kunt krijgen. Die volledige reeks hoort wettelijk bij recidive onder Art. 38 §6 en niet bij Art. 42 op zich; de rechter kan ze bij Art. 42 bijkomend opleggen, maar de essentie blijft het medisch en psychologisch onderzoek.